Probleem

De inkoopcoöperatie Intrakoop van de zorgsector wijst erop dat het verzuim nergens anders zo hoog is als in de zorg. In combinatie met een structureel personeelstekort vormt dit “een grote uitdaging” voor de sector. Het verzuim in de sector stijgt al jaren. Tussen 2016 en 2019 nam het aantal zieke medewerkers geleidelijk toe, van 6 procent naar 7 procent. Toen de coronapandemie in 2020 Nederland bereikte, steeg het verzuim sneller. De vorige piek was in 2022 en bedroeg 9,2 procent. Een jaar later was het verzuimcijfer een fractie gedaald, naar 9,1 procent, maar die trend zet niet door.

In de zorg is burn-out een groeiend probleem, met aanzienlijke gevolgen voor zowel werknemers als de gezondheidszorg zelf. Een substantieel deel van de zorgprofessionals, zoals verpleegkundigen, artsen en andere medewerkers, kampt met burn-outklachten, wat leidt tot verzuim, verminderde prestaties en zelfs het overwegen van een vertrek.

Lichamelijk

Burn-out is niet louter stress: het is een chronisch overbelast zenuwstelsel. De oplossing via erover nadenken is niet voldoende. Je lichaam interpreteert namelijk het leven als onveilig. Je bent in een toestand van onrust en prikkelbaarheid terechtgekomen. Zelf als je rust neemt blijf je van binnen alert. Als je in een burn-out zit neem je de wereld door een defensieve bril waar: alles voelt teveel, kleine taken lijken op bergen werk, relaties voelen als belastend en je ervaart ook nog eens falen en schuld.

Herstel

herstelstrategieHerstel voelt eigenlijk bedreigend omdat je lichaam gewend is aan die onrust. Elke poging om tot herstel te komen door te forceren (ik moet meer gaan sporten), plannen (ik moet een herstelschema opstellen) of denken (ik moet er gewoon doorheen) versterken het gevoel van falen als het (weer) niet lukt. In systeemtermen raak je in een negatieve feedbackcyclus: stress > overleven > mislukken > stress.

Door burn-out zijn je dagritme, energiebalans en herstelcapaciteit verstoord. De eerste stap is niet productiviteit, maar ritmeherstel.

Begin met voor jezelf veiligheid te creëren en werk vanuit korte momenten van rust. Wees steeds bewust om niet te forceren, maar te voelen wat op dit moment nodig is. Reken jezelf niet af op ‘functioneren’. Probeer toch in verbinding te blijven. Burn-out is geen mentale blokkade, maar een fysiologische overlevingstoestand die jou probeert te beschermen. De weg eruit is geen race, maar een proces van mildheid, herstel en herprogrammering van veiligheid. Werk toe naar het toelaten van een nieuwe verhouding tot werk, grenzen, zelfbeeld. Herstellen is niet ‘weer worden wie je was’, maar je lichaam en geest de kans geven nieuwe balans te vinden.

Literatuur

Eliens, A., H. Woldendorp en A. Jeninga. (2024). Interventies voor Goed werk. Het voorkomen en oplossen van burn-out in de gezondheidszorg. SWP
Plumby, C. (2025).The trauma of burnout. How to Manage Your Nervous System Before It Manages You . Balance
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met …mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassene. Virtuoos