Systeem 1 en 2

Het is niet altijd eenvoudig de goede keuzes te maken. Als je meteen een beslissing neemt gebruik je vaak systeem 1 zoals beschreven door Kahneman. Schakel over systeem 2 door jezelf tijd te gunnen.

  • Systeem 1: Snel, intuïtief, automatisch, emotioneel. Werkt op basis van ervaring, gewoontes, en "gut feeling"
  • Systeem 2: Traag, analytisch, bewust, logisch. Wordt geactiveerd bij complexe problemen, overwegingen, en zelfreflectie

Perspectief

loopbaanpadHet helpt dan om eens op papier te zetten wat de beslissing is waar ik voor sta. Welke keuze zou het beste bij je eigen waarden passen? Bedenk eens verschillende opties en bepaal de mogelijke opties. Dan volgt de vraag welke keuze het meest juist voelt. Bepaal voor jezelf waarom je daarvoor hebt gekozen. Wat nu nog overblijft is de keuze te maken.

Het verschuiven van perspectieven biedt ruimte. Een nieuw perspectief opent deuren. Je krijgt toegang tot opties of kansen die je eerst niet zag. Een perspectiefverschuiving betekent dat je leert kijken naar je situatie vanuit een ander, vaak ruimer of milder, gezichtspunt. Je kunt echter niets verschuiven als je niet weet waar je nu staat. Je kunt je eigen situatie op meerdere manieren beschrijven. Elk verhaal heeft meerdere kanten. Een andere waarheid zien opent ruimte. Stel dat je over je werk denkt ‘ik moet hier echt weg’ dan kan het helpen eerst eens helder te maken wat de voor- en nadelen van deze stap zijn. Het gaat om bewust te schakelen tussen systeem 1 en systeem 2.

Emotie of ratio?

Waarschijnlijk begint het bij je gevoel. Is een eerste stap spannend en goed of zijn er teveel twijfels? Stel zakelijk de feiten vast. Wat houdt de nieuwe stap concreet in? Wat verlies je en wat win je? Dan de verbinding: ik ben toe aan verandering en als ik al begin met voorbereidingen komen die wel op mijn pad. Stel jezelf de vraag: wat is de kleinste volgende stap die ik vandaag kan zetten? Bijvoorbeeld een gesprek plannen met iemand die deze stap al gezet heeft.

Vanuit systeem 2 kom je tot een risicoanalyse: als je hebt gekozen voor een loopbaanstap betekent dat je niet alleen naar de risico’s kijkt, maar ze ook objectief weegt, context geeft en afzet tegen de mogelijke baten en je eigen draagkracht. Een methode hiervoor is alle risico’s te bedenken die er mogelijk gaan spelen: financieel risico (minder inkomen, onzekerheid), statusverlies of gezichtsverlies, mislukking of teleurstelling, gemis aan collega’s of structuur, mogelijke kloof in je CV en reacties van je omgeving. Vanuit systeem 1 schrijf op wat je voelt dat er mis zou kunnen gaan, ook als het niet rationeel klinkt. Je beoordeelt de risico’s op drie criteria: kans dat het gebeurt, impact als het gebeurt en de invloed die jij er zelf op hebt. Voor elk belangrijk risico bedenk je 1 of 2 acties om de kans te verlagen of de impact te verzachten.

Weeg risico’s tegen kansen. Maak bewust ruimte om ook de voordelen van de overstap op een vergelijkbare manier in kaart te brengen. Zo voorkom je dat je alleen op verlies focust: iets wat Systeem 1 geneigd is te doen (verliesaversie).

Literatuur

Ojiako, C.P. (2025). Between Chapters: A Guided Journal for Navigating Life and Career Transitions.
Woldendorp, H., H. de Groot, T. Woldendorp en C. Boven. (2022). Zie je Big Picture. Transformeer succesvol! SWP
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met …mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassene. Virtuoos