‘Nicht der Mensch beherrscht das Sein, sondern das Sein ereignet sich zum Menschen.’(Heidegger)

Ontbreken van beheersen

HeideggerHeidegger neemt als vertrekpunt dat de mens (Dasein) niet een rationeel wezen is dat de wereld objectief kan beheersen, maar altijd “in de wereld geworpen” is, in een context van betekenissen, relaties en tijdelijkheid. Belangrijke begrippen: zijn Dasein (het menselijke bestaan als “er-zijn”, altijd betrokken bij de wereld), geworpenheid (Geworfenheit: we zijn al in een situatie voordat we kiezen), authenticiteit (trouw zijn aan je eigen mogelijkheden, in plaats van meegaan met “das Man” (de menigte, conventies) en zorg (Sorge) (de fundamentele structuur van menselijk bestaan,– betrokkenheid, zorg dragen voor iets).

Zijn we voorraad?

Moderne techniek heeft de neiging alles als bruikbare voorraad te zien: natuur, mensen, data, verschijnt als om efficiënt te beheren. In de AI-tijd vertaalt zich dat in datificatie, voorspelling en sturing.: AI bepaalt mede wat telt (meetbaar, voorspelbaar). Dat vraagt reflectie op wat buiten beeld valt (relatie, kwetsbaarheid, plaats). Het gaat echter om meervoudig onthullen. Combineer cijfers met verhalen. Elk dashboard-item krijgt een casus; elk casus krijgt een meting.

Relationeel handelen

Techniek vormt onze wereld door te laten tellen wat telbaar is; verstandig handelen is ontwerpen en besturen zodat óók het relationele, kwetsbare en plaatsgebondene zichtbaar, waardevol en beslissend blijft.

De kwaliteit van contact (vertrouwen, gehoord worden, continuïteit van zorg/ondersteuning, teamcohesie) is moeilijk te kwantificeren maar zeer belangrijk voor uitkomsten en naleving. Het gaat erom dat in situaties met weinig “datadekking” of hoge morele lading (zeldzame cases, taal-/gezondheidsvaardigheden, armoede, rouw) veiligheid belangrijker is dan snelheid.

Menselijkheid

Volgens Heidegger is werkelijkheid niet iets dat buiten ons ligt, maar iets dat zich toont binnen onze manier van zijn-in-de-wereld. Voor verandermanagement betekent dit dat verandering niet alleen een set interventies is, maar een proces waarin nieuwe betekenissen ontstaan. De rol van de veranderaar is daarmee niet om te “implementeren”, maar om ruimte te scheppen waarin nieuwe manieren van zijn mogelijk worden. We gaan vanzelf dat belangrijk vinden wat makkelijk telbaar/voorspelbaar is. Dat draagt bij aan doelmatigheid maar is riskant voor menselijkheid en rechtvaardigheid.

Veranderen

We veranderen nooit “neutraal”; we starten altijd vanuit een reeds gegeven situatie. Voor verandermanagement betekent dit dat elke organisatie een historisch gegroeide cultuur, taal, symbolen, en routines heeft. Verandering lukt alleen als je de geworpenheid van de organisatie begrijpt ,haar verhalen, gebruiken en stilzwijgende aannames.

Literatuur

Thomson, I.D. (2025). Heidegger on Technology's Danger and Promise in the Age of AI. Cambridge University Press
Wrathall. (2005). How to read Heidegger Granta Books
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos