AI complex?

‘The real risk is not adopting AI too early, but adapting to it too late’

Lengte

Net zoals digitale transformatie niet iets is dat één keer afgerond wordt, zo geldt hetzelfde voor AI-transformatie: het is een proces over jaren heen, waarin organisatiecultuur, techniek, strategie en governance voortdurend evolueren. Organisaties moeten verder kijken dan de hype van vandaag en zich structureel voorbereiden op meerdere golven van AI-verandering. AI maakt niet alleen processen efficiënter, maar verandert potentieel de regels van het spel: wie werk doet, hoe beslissingen worden genomen, welke waarde wordt toegekend aan menselijke versus machinale arbeid. Dit vraagt fundamentele heroverweging.

AI complex? Organisaties moeten nu beginnen met nadenken over de langere termijn: niet alleen ‘welke AI-tool kunnen we morgen inzetten?’, maar ‘hoe ziet onze organisatie eruit in 2030 in een wereld met veel sterkere AI?’. Van medewerkers wordt adaptiviteit, leerzin, samenwerking met intelligente systemen verwacht waardoor rollen zullen verschuiven.

Minder management

Waar voorheen hiërarchische besluitvorming gebruikelijk was, kan AI real-time data leveren die beslissingen decentraliseert — medewerkers op lagere niveaus kunnen direct toegang krijgen tot inzichten die eerder enkel op directieniveau beschikbaar waren. AI maakt “vlakkere” structuren mogelijk: minder managementlagen, meer autonome teams ondersteund door intelligente systemen.

Leiderschap in het AI-tijdperk betekent niet alleen technologie begrijpen, maar een hybride intelligentiesysteem ontwerpen. Je wordt dus ontwerper van evenwicht: hoeveel beslissingsruimte geef je aan AI, en wanneer grijpt de mens in? Het gaat niet meer om controleren van AI, maar om samenwerken met AI.

Rol

AI verandert wie wat doet. Dat vraagt om nieuwe rolverdeling: definieer welke taken AI overneemt en welke meer menselijke waarde creëren (creativiteit, empathie, oordeel); introduceer AI-copilots of assistenten als onderdeel van teams; laat teams samenwerken met AI alsof het een collega is: wie checkt wie, wie beslist wat?

Innovatiegolven

Huidige AI-tools (ChatGPT, Copilot, of generatieve beeldmodellen) vormen de eerste golf van een veel langere transformatie. Deze tools zijn vooral nog gericht op implementeren van wat al bestaat en het benutten van snelle winst. Op middellange termijn gaat het meer om integratie en herontwerp. AI wordt ingebouwd in alle systemen van de organisatie.

Op langere termijn gaat het om systeemtransformatie. AI wordt niet langer ervaren als technologie, maar als onderdeel van het systeem: van economie, samenleving en menselijk besluitvormingsvermogen. Kenmerken zijn bijvoorbeeld: zelflerende organisaties: AI-systemen analyseren zichzelf en verbeteren processen autonoom; grenzen tussen menselijk werk, digitale assistentie en automatisering vervagen; nieuwe ethische en maatschappelijke vragen ontstaan rond vertrouwen, eigenaarschap en rechtvaardigheid.

Literatuur

Brown, S . en P. Hill. (2025). The AI Ultimatum: Preparing for a World of Intelligent Machines and Radical Transformation. Possibility and Purpose
Jeninga, A. en H. Woldendorp. (2022). Ontwerp voor digitale transformaties van (zorg)organisaties. SWP