‘Entropy doesn’t just measure chaos-it measures transformation’ (Kriger)

Betekenis

entropieEntropie kun je eerder als een principe van transformatie zien dan puur van ondergang: orde, wanorde en hervorming zijn continu in relatie met elkaar. Het is niet enkel een verhaal van teloorgang. Entropie wordt traditioneel beschouwd als maat voor de “verspreiding” of verstrooiing van energie en dat in een gesloten systeem de bruikbare energie langzaam afneemt.

Wat betekent “entropie” in organisaties? In fysica is het de maat voor wanorde, energieverspreiding of onomkeerbaarheid. In organisaties is het de neiging tot afname van orde, energie en samenhang als er geen actieve input is. Kortom: elk systeem dat zichzelf niet voortdurend onderhoudt en vernieuwt, vervalt spontaan naar wanorde of stilstand. In managementtaal: teams raken op de automatische piloot, processen verstarren, innovatie verdwijnt en energie lekt weg.

De tweede wet van de thermodynamica – dat gesloten systemen naar maximale entropie evolueren – is dus een krachtige metafoor: een organisatie die zichzelf als “gesloten systeem” beschouwt, dooft langzaam uit.

Beheer

Verandermanagement is in zekere zin entropiebeheer. Elke organisatie streeft spontaan naar evenwicht (status quo). Na elke verandering wil het systeem terugveren naar stabiliteit. Dat is geen onwil, maar een natuurlijke entropische drift: mensen zoeken comfort en voorspelbaarheid. Om echt te vernieuwen moet een organisatie tijdelijk de bestaande orde “ontregelen”. Entropie is dan geen vijand, maar voorwaarde voor evolutie: nieuwe structuren ontstaan juist uit tijdelijke chaos.

Wanorde

Duurzame verandering vraagt evenwicht tussen orde en entropie. Te veel orde leidt tot verstarring. Te veel entropie leidt tot chaos. Effectieve verandermanagement zoekt dynamisch evenwicht: voldoende structuur om richting te houden en voldoende openheid om te leren en te vernieuwen. Succesvol verandermanagement betekent dus: het systeem open houden, continu energie toe te voegen, en orde en wanorde in balans te brengen.

Evenwicht

In de thermodynamica betekent entropie de natuurlijke neiging van een systeem om naar evenwicht te bewegen, vaak via verspreiding en loslaten van energie. In organisaties is dat vergelijkbaar: spanning, conflicten, onzekerheid en onvoorspelbaarheid zijn signalen dat het systeem beweegt. Entropie is niet het einde van orde, maar het begin van nieuwe orde. Wanneer bestaande structuren (regels, routines, overtuigingen) hun houdbaarheid verliezen, stijgt de organisatorische entropie: mensen stellen vragen bij oude aannames, besluitvorming wordt rommeliger en nieuwe ideeën concurreren met oude gewoonten.

Transformatie

Transformatie vraagt echter een fase van loslaten. De kunst van verandermanagement is niet chaos vermijden, maar chaos benutten. Ontregeling opent de ruimte waarin iets nieuws kan ontstaan. In deze fase van gecontroleerde wanorde wordt de organisatie vloeibaar. Ideeën botsen, structuren verschuiven, nieuwe verbanden ontstaan. Wat overleeft, is datgene wat beter past bij de veranderende omgeving. Wie verandering wil leiden, moet dus leren leven met spanning. Stabiliteit is tijdelijk; onzekerheid is structureel.

Literatuur

Kriger, B. (2025). The Philosophy of Entropy: Order, Decay, and the Meaning of Equilibrium. Altaspera Publishing
Woldendorp, H., H. de Groot, T. Woldendorp en C. Boven. (2022). Zie je Big Picture. Transformeer succesvol!. SWP