‘Als hij zich binnen zijn referentiekader verplaatst, neemt de mens alle posities die hij eerder heeft ingenomen met zich mee, evenals alle die hij nog zal gaan innemen’(Lévi-Strauss, p. 468)

Lévi-StraussClaude Lévi-Strauss (1908–2009) was een Frans antropoloog en een van de belangrijkste grondleggers van het structuralisme. Menselijke samenlevingen worden gevormd door onderliggende, vaak onbewuste structuurpatronen. De variatie tussen culturen is enorm, maar de onderliggende cognitieve structuren zijn universeel.

Structuur

Sociale verschijnselen zoals verwantschap, mythen, rituelen en taboes zijn niet willekeurig. Ze worden gestuurd door diepe mentale structuren die in alle mensen aanwezig zijn. Zoals taal grammatica heeft, zo hebben culturen verborgen patronen. De menselijke geest ordent de wereld in binaire tegenstellingen (natuur/cultuur, rauw/gekookt, leven/dood, man/vrouw). Samenlevingen worden gevormd door ruil, niet door individueel handelen.

Elke cultuur wordt gestuurd door diepe mentale structuren (bijv. waarden, symbolen, tegenstellingen). In organisaties werkt dit net zo. Verandering mislukt wanneer ze alleen processen of systemen aanpakt en niet de onderliggende denkpatronen. Bijvoorbeeld: een agile transitie strandt als de onuitgesproken logica “controle boven creativiteit” blijft bestaan.

Oppositie

Wij ordenen de wereld via binaire opposities: veilig / risico; traditie / innovatie; hiërarchie / autonomie; beleid / praktijk. Goede veranderaars herkennen welke symbolische tegenstellingen spanning veroorzaken en werken aan bruggen daartussen. Sociale orde komt tot stand via uitwisseling (van goederen, woorden, symbolen, rollen). Dit betekent dat Verandering alleen lukt als groepen iets terugkrijgen voor wat ze inleveren.

Identiteit

Mythen zijn verhalen die een gemeenschap ordent. Organisaties hebben ook mythes: wij zijn een innovatiebedrijf. ‘We moeten het anders doen’ werkt pas als je begrijpt waarom het nu werkt zoals het werkt. Verandering slaagt vooral als nieuwe verhalen worden gemaakt die aansluiten op de oude mythische structuur. Verborgen rituelen bepalen acceptatie. Verandering moet rekening houden met de rituelen die identiteit bevestigen.

Logica

Menselijk gedrag komt voort uit een onderliggende structuur, niet uit losse persoonlijke keuzes. Slecht functioneren is vaak een systeemprobleem, geen individueel probleem. Iedere organisatie kent subculturen. Probeer hun eigen logica en waarden te begrijpen in plaats van ze af te meten aan jouw normen. Dit voorkomt miscommunicatie en weerstand.

Organisatieverandering is niet lineair. De impact van een verandering hangt af van context, timing en de bestaande cultuur. Houd rekening met onverwachte neveneffecten. Leiders die reflecteren op hun eigen aannames en handelingspatronen nemen betere beslissingen.

Literatuur

Lévi-Strauss, C. (2004). Het trieste der trope. Uitgever Atlas
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos