‘Alles wat ontstaat, ontstaat uit zijn tegendeel.’(Plato)

Kennis

PlatoAlleen ware kennis kan een rechtvaardige samenleving sturen. Kennis wordt dus altijd verbonden met politieke verantwoordelijkheid. De zichtbare wereld is veranderlijk en onbetrouwbaar; daarachter ligt een domein van eeuwige, perfecte Vormen (bijv. Het Goede, Gelijkheid, Rechtvaardigheid). De rede moet heersen, geholpen door moed, en verlangens moeten worden getemd. Alleen wie weet wat “het Goede” is, is geschikt om te regeren. Waarheid ontstaat door onderzoek in gesprek, niet door dogma. Elke positie moet daarom kritisch bevraagd worden.

Echtheid

De wereld zoals wij die ervaren is niet de uiteindelijke werkelijkheid, maar een laag van verschijnselen. Mensen leven in beelden van de werkelijkheid; verandering begint met bewustwording.

De kernvraag is: Wat is echt en hoe weten we dat? Veranderen begint bij het zoeken naar de werkelijke oorzaken, niet naar symptomen. Verandering mislukt vaak omdat men ingrijpt op oppervlakteproblemen in plaats van op de dieperliggende patronen of overtuigingen. In de praktijk betekent dit: diagnose focussen op waarden, aannames, en onzichtbare drijfveren, niet “het proces verbeteren”, maar het denken dat het proces aanstuurt en analyse van waarom mensen handelen zoals ze handelen, niet alleen wat ze doen. Verandering betekent: mensen helpen de situatie “met ander licht” te zien.

Emotie

Verandermanagement moet zowel rationele argumenten (rede), als identiteits- en emotionele aspecten en belangen/angsten (verlangen) aanspreken. Een verandering die alleen rationeel is onderbouwd, “verliest” het van emotionele of gewoontepatronen. Combineer daarom cijfers en argumenten met symbolen, rituelen, erkenning en betrokkenheid.

Wijsheid

Een effectieve en juiste verandering vraagt leiders met morele integriteit, inzicht en zelfreflectie, niet alleen technische vaardigheden. Veranderaars moeten kunnen zien “wat goed is” voor het geheel, niet alleen voor hun deelbelang. Leiderschapsontwikkeling richt zich op wijsheid, narigheid kunnen verdragen en het vermogen het grotere geheel te zien. Verandering werkt alleen als systemen, structuur en cultuur in dezelfde richting wijzen.

Waarheid

Waarheid ontstaat in kritische dialoog, niet in top-down instructie. Verandering kun je creëren door Socratische gesprekken: vragen stellen i.p.v. opleggen, veronderstellingen onderzoeken, alternatieven verkennen en teams laten nadenken over hun eigen logica.

Echte verandering begint bij het veranderen van overtuigingen, het ontwikkelen van mensen, het voeren van kritische dialoog, en het zichtbaar maken van een nieuwe werkelijkheid, geworteld in visie, wijsheid en morele helderheid. Een verandering moet gericht zijn op het Goede — niet alleen op efficiëntie, maar op wat juist en waardevol is. Veranderen is daarmee leren zien, betekenis vinden, denken in dialoog, vormen van karakter en cultuur en creëren van harmonie.

Literatuur

Waterfield, R. 92023). Plato of Athens. A life in philosophy. Oxford University Press
Woldendorp, H., H. de Groot, T. Woldendorp en C. Boven. (2022). Zie je Big Picture. SWP
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos