‘Reasoning has the same effect upon a suggested solution that more intimate and extensive observation has upon the original trouble. Acceptance of a suggestion in its first form is prevented by looking into it more thoroughly’(Dewey, 2, p. 141)

Verandermanagement volgens DeweyJohn Dewey (1859–1952) was een Amerikaanse filosoof en pedagoog. Hij benadrukte dat leren voortkomt uit actieve ervaring en interactie met de wereld, niet uit passieve kennisoverdracht. Leren ontstaat wanneer leerlingen actief ervaringen opdoen en deze reflectief verwerken. Ervaring zonder reflectie leidt niet tot echt begrip.

Leren

Verandering ontstaat wanneer mensen nieuwe ervaringen opdoen en daarop reflecteren. In veranderwerk betekent dit dat verandering is geen implementatie is, maar een collectief leerproces. Experimenteren en iteratief werken zijn essentieel. We leren pas echt en veranderen wanneer wij actief deelnemen. Het gaat om verandering ‘met mensen in plaats van ‘aan’ mensen. Veranderingen moeten begrijpelijk en relevant zijn voor de dagelijkse praktijk. Veranderingen worden beter verankerd in een cultuur van continu leren.

Leren begint wanneer de continuïteit in onze ervaring wordt doorbroken. Er ontstaat een probleem, een verwarring of een discrepantie tussen wat we verwachten en wat daadwerkelijk gebeurt. Deze “problematische situatie” dwingt ons om opnieuw te kijken, te onderzoeken en ons handelen aan te passen.

Actie

We leren door een cyclisch proces van onderzoekend handelen. Tijdens verandering doorlopen mensen (vaak impliciet) de volgende stappen: ervaar een probleem; definieer en verhelder het probleem; bedenk mogelijke oplossingen of handelingsalternatieven; experimenteer met nieuw handelen; evalueer de gevolgen; stel bij en internaliseer.
Nieuwe gewoontes of inzichten worden gevormd.

Ons handelen bestaat uit gewoontes , automatismen die stabiliteit geven. Verandering vraagt: oude gewoontes loslaten en nieuwe gewoontes vormen. Via reflectie begrijpen waarom die nieuwe gewoontes werken. Leren is dus in de kern het herstructureren van onze gewoontes door reflectie op effecten van ons handelen. Kennis is wat werkt in praktijk. In veranderingsprocessen wordt kennis voortdurend getest op bruikbaarheid en relevantie.

Veranderen

Een effectief veranderproces kent de volgende randvoorwaarden:

  • Een echt, betekenisvol probleem (startpunt van leren)
  • Ruimte voor onderzoekend leren (inquiry)
  • Veiligheid om te experimenteren
  • Een cultuur van reflectie
  • Participatie en democratisch overleg
  • Aansluiting bij bestaande ervaringen
  • Waarde-oriëntatie en gedeeld doel

Nieuwe ervaringen bouwen altijd voort op eerdere ervaringen (“continuïteit van ervaring”). Dat betekent dat een veranderproces moet aansluiten bij wat mensen al weten en kunnen, hun bestaande betekenisstructuren serieus moet nemen, verandering niet ziet als ‘resetten’ maar als transformeren.

Literatuur

Dewey, J. The essential Dewey, volume 1 en 2. (1998). Indiana University Press
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos