Organisatiemodellen op basis AI

‘Governance of AI is not turning knobs on a cold device, but choreographing a dance between humans, data, and insight within a breathing ecosystem.’

Holisme

Om AI transformerend te laten werken, is een holistische benadering nodig: een raamwerk dat technologie, mens, organisatie en maatschappij als één ecosysteem ziet. AI raakt arbeid, onderwijs, veiligheid, bestuur en milieu. De gevolgen zijn systeemveranderingen — niet alleen in hoe we werken, maar in hoe we waarden definiëren: transparantie, rechtvaardigheid, duurzaamheid en inclusie. Echte digitale transformatie ontstaat pas wanneer organisaties en samenlevingen AI niet zien als hulpmiddel, maar als mechanisme dat de manier van organiseren, beslissen en samenwerken fundamenteel verandert. AI-adoptie betekent niet technologie toevoegen aan mensen, maar systemen opnieuw ontwerpen rond mens en technologie.

Herontwerp

AI-beleid begint bij de vraag: waartoe zetten we AI in? De missie moet maatschappelijke waarde expliciet benoemen: welzijn, duurzaamheid, inclusiviteit, veiligheid. Waarde wordt gedefinieerd in termen van maatschappelijke impact: vertrouwen, welzijn, gelijkheid en duurzaamheid. De toekomst van AI ligt niet in wat we kunnen automatiseren, maar in wat we durven herontwerpen aan de manier waarop we samenleven, beslissen en innoveren.

Organisatiemodel

AI maakt gepersonaliseerde dienstverlening mogelijk (zorg, onderwijs, mobiliteit), maar vereist transparante governance. Overheidsprocessen moeten opnieuw ontworpen worden met aandacht voor uitlegbaarheid en inclusie. Door data en voorspellende analyses kunnen burgers actief deelnemen aan beleidsvorming (bijv. via participatieve AI-platformen). De toekomst van AI-beleid ligt niet in snellere softwareontwikkeling, maar in het vormgeven van autonome, verantwoordelijke systemen die binnen democratische en ethische kaders zelfstandig waarde creëren.

AI is geen technologieproject, maar een organisatiemodel. Succesvolle adoptie vereist het herontwerpen van processen, structuren en rollen, in lijn met publieke waarden. Een holistisch raamwerk zorgt dat innovatie, ethiek, duurzaamheid en inclusie niet concurreren, maar elkaar versterken. Beleidsmakers moeten sturen op vertrouwen, transparantie en samenwerking – niet alleen op efficiëntie.

Agents

De inzet van AI verschuift snel van ondersteunende automatisering naar autonome besluitvormingssystemen. Agent engineering is de systematische ontwikkeling van autonome, lerende systemen (agenten) die handelen binnen vastgelegde beleids-, ethische en operationele kaders. Het omvat vier dimensies: rolontwerp ( vaststellen welke taken en beslissingen de agent op zich neemt.), gedragskaders (definiëren hoe het systeem leert, reageert en communiceert met mensen of andere agenten), toezichtmechanismen (bepalen wanneer menselijke interventie vereist is) en aanpassingsvermogen ( monitoren en sturen van hoe de agent zichzelf bijstuurt via feedbackloops).

Emergentie

Deze verandering raakt niet alleen IT, maar ook governance, toezicht, ethiek en organisatie-ontwerp. Toekomstgericht werken kent een adaptieve beleids- en ontwikkelcyclus die leert en bijstuurt op basis van real-time data. Er is behoefte aan feedbackloops tussen beleid, uitvoering en toezicht. AI-systemen genereren, verwerken en herinterpreteren informatie en oefenen daarmee functionele macht uit binnen het systeem. De toekomst van digitaal beleid ligt niet in het specificeren van functionaliteit, maar in het ontwerpen van verantwoord gedrag van autonome systemen

Beleid dat AI behandelt als een voorspelbaar instrument zal falen, omdat AI terugpraat: het beïnvloedt de omgeving, past zich aan, en produceert emergente effecten. Beleidsmakers moeten AI niet aansturen zoals een machine, maar regisseren als onderdeel van een lerend ecosysteem

Literatuur

The Blueprint for AI Adoption and Societal Transformation by Sandeep Bhalekar and Amit Tiwary | 17 Dec 2025
AI-Driven Transformation - Practical Frameworks for Real-World Impact: From Structured Requirements to Agentic Systems (Future of Business and Finance) by Jens Kawelke and Thomas Niebisch | 1 Feb 202
Jeninga, A. en H. Woldendorp. (2022). Ontwerp voor digitale transformaties van (zorg) organisaties. SWP