Het belang van tussenruimtes

‘Sensemaking is not a step in the dance of organization; it is the dance itself — the continuous weaving, unweaving, and reweaving of meaning through which people find their rhythm together.’

Ambiguïteit

Betekenis ontstaat in interactie, in de ‘tussenruimte’ tussen mensen. Betekenisvorming ontstaat vooral in die tussenruimte, afdelingsgrenzen, rolgrenzen, ambiguë situaties. Organiseren en sensemaking is fundamenteel verweven: structuur ontstaat via betekenis.

Het reduceren van veelheid (van diverse perspectieven, ervaringen, intenties tot gedeelde oriëntatie) is inherent aan organiseren . Het levert efficiëntie op, maar ook verlies van diversiteit, nuance, menselijkheid.

(On)zichtbaar

Organisatieverandering mislukt vaak omdat we meteen structuur wijzigen (organigram, processen, systemen), terwijl mensen de verandering nog niet begrijpen of voelen. Veel organisatieproblemen zijn onzichtbaar: impliciete regels, territoriumgedrag, verborgen hiërarchie, verloren kennis. Betekenis is taal-gedreven. Hoe we praten over een verandering bepaalt hoe we ernaar handelen.

Proces

Betekenisgeving stopt nooit. Mensen interpreteren voortdurend signalen, passen hun begrip aan op basis van nieuwe ervaringen, reageren op elkaar, corrigeren misverstanden en creëren nieuwe verbanden. Sensemaking is dus niet een stap in een proces, maar het proces zelf dat organiseren mogelijk maakt. Organiseren ís het voortdurend maken, herzien en onderhandelen van betekenis. Strategie, verandering en samenwerking moeten worden ontworpen als doorlopende conversaties.

Doen

Sensemaking ontstaat in praktijken, niet in theorie. Betekenis komt voort uit: hoe we dingen doen, hoe we reageren, hoe we samenwerken onder druk en hoe we impliciete regels leren. We leren de organisatie kennen door eraan deel te nemen, niet door erover te lezen.

Als je je organisatie wilt veranderen gaat het niet alleen om het veranderen van structuren. De aandacht moet juist liggen op interactiepraktijken: de gesprekken die plaatsvinden, de ritmes waarin mensen samenkomen, de taal die mensen gebruiken en de routines die gedrag sturen. Veel organisatieproblemen zijn juist interactieproblemen, geen structureringsproblemen.

Macht

Sensemaking is doordrongen van macht, context, onzichtbare aannames en impliciete waarden. Betekenisvorming wordt gestuurd door machtsverhoudingen, dominante narratieven, stilzwijgende aannames, impliciete waarden en normen, wie een stem heeft en wie niet, wat bespreekbaar is, wat ‘normaal’ wordt gevonden en de eerdere geschiedenis van een team of organisatie.

Betekenis ontstaat niet in individuele hoofden maar tussen mensen. Organisaties moeten actief ruimtes creëren waarin mensen ervaringen delen. Collectieve betekenisvorming is de kern van organiseren. Organisaties moeten leren werken met incomplete informatie. Ambiguïteit moet echter niet opgelost, maar gedragen en benut worden: ‘wat zou dit ook kunnen betekenen’?

Diversiteit

In sensemaking draait het om perspectiefdiversiteit, interpretatiediversiteit, ervaringsdiversiteit, taaldiversiteit en rol- en praktijkdiversiteit. Macht en sociale structuren moeten zichtbaar gemaakt worden en bespreekbaar gemaakt.

Literatuur

Kuiken, B. (2026). Rethinking Sensemaking: Tools and Techniques for Organizing . Palgrave MacMillan
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met …mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos