‘Combinational creativity produces novel combinations of familiar ideas.’ (Margaret A. Boden)

Wat is agentschap?

Hoe ver is AI?Een kernvraag bij AI is of systemen werkelijk agentschap kunnen hebben. Met agentschap wordt bedoeld: het kunnen nastreven van doelen en nemen van beslissingen op een autonome manier, autonomie hebben (niet alleen maar uitvoeren wat mensen expliciet programmeren) en moreel verantwoordelijk kunnen worden geacht voor acties.

Autonomie zonder intentie

Moderne AI kan beslissingen genereren en autonome acties uitvoeren binnen vastgestelde doelen. Ze kunnen zogenaamde ‘autonome acties’ uitvoeren binnen een gegeven taakcontext (zoals prioritering van taken of routeplanning). Deze systemen handelen binnen vooraf ingestelde doelen en beperkingen. Ze hebben geen innerlijke motieven, bewustzijn, of gevoel van verantwoordelijkheid.

Generatieve AI kan outputs produceren die als creatief worden ervaren. Maar creativiteit wordt traditioneel gekoppeld aan intentie, betekenis en ervaring.

Creativiteit als simulatie

AI combineert patronen uit data, zonder eigen bedoelingen. Daarmee is haar creativiteit afgeleid en instrumenteel: overtuigend, maar niet intentioneel. Moderne generatieve AI-modellen (bijv. taalmodellen) kunnen originele combinaties van ideeën produceren die verrassend en voor gebruikers waardevol lijken. Deze systemen verkennen grote datasets en combineren elementen op manieren die voor mensen nieuw kunnen lijken. Ze kunnen kunst, muziek, designconcepten en oplossingen voor problemen genereren die door observatoren als creatief worden ervaren.

Veel argumenten tegen de toekenning van echte creativiteit aan AI richten zich op het feit dat AI geen eigen bedoelingen of motivatie heeft: het systeem produceert outputs als gevolg van patronen in data, niet omdat het zelf iets wil creëren. Je zou echter kunnen zeggen dat AI-systemen creatief kunnen functioneren, maar zonder mentale staten blijft hun creativiteit fundamenteel afgeleid van menselijke interpretatie en context.

De mens als betekenisgever

Zonder mentale staten ligt creativiteit bij de mens: de ontwerper, gebruiker en cultuur. AI verandert het creatieve proces, maar niet het auteurschap. Wees precies in taal en verantwoordelijkheid. Wat AI doet, zegt niets over wat zij is.

Literatuur

Müller, V. et al. (2026). Philosophy of Artificial Intelligence. Springer Nature.
Woldendorp, H., H. de Groot, T. Woldendorp en C. Boven. (2022). Zie je Big Picture. Transformeer succesvol! SWP