Hoe zorg je voor systemische wendbaarheid?

‘In the complex domain, cause and effect can only be perceived in retrospect, not in advance.’ (Dave Snowden)

Van controle naar context

Wat is wendbaarheid eigenlijk? Het is niet eenvoudig een systeem implementeren. Het is een capaciteit die je ontwikkelt. De klassieke reflex van leiderschap was beheersing: plannen maken, risico’s dichttimmeren, voortgang controleren. De wendbare leider kiest een andere houding. Niet door onzekerheid te bestrijden, maar door haar te accepteren. Niet door gedetailleerde plannen op te leggen, maar door kaders te scheppen. Sturing verschuift van controle naar intentie en richting.

‘Agile doen’?

Veel organisaties hebben Agile omarmd als een set rituelen, rollen en ceremonies. Dat kan snelheid opleveren, maar vaak ook nieuwe problemen creëren. Het kan leiden tot schijnzekerheid: ‘we doen Scrum, dus we zijn agile’. In de huidige post-Agile wereld is de vraag daarom niet langer of je Agile werkt, maar of je kunt blijven aanpassen wanneer de werkelijkheid verandert. Niet: volgen we het juiste model? Maar: kunnen we snel en verstandig bijsturen zodra het moet?

Aanpassingsvermogen

Aanpassingsvermogen gaat over de snelheid en soepelheid waarmee een organisatie kan herprioriteren en keuzes kan herzien. Wendbaar management maakt koerswijzigingen normaal en brengen besluitvorming dichter bij de uitvoering. In de praktijk zie je dan dat signalen sneller leiden tot besluiten en acties, dat teams mogen stoppen met werk dat geen waarde meer heeft en dat mensen en budget kunnen meebewegen zonder lange governance procedures.

Leervermogen

Leervermogen bepaalt of feedback daadwerkelijk leidt tot beter gedrag en betere besluiten. Management vraagt niet alleen: ‘Wat hebben we geleverd?’, maar ook: ‘Wat hebben we geleerd?’ Fouten vroeg ontdekken wordt beloond, hypotheses worden expliciet gemaakt en getoetst. Ze maken expliciet wat niet wordt gedaan en verbinden teams en producten aan strategische doelen.

Systeem

Management alleen is niet genoeg. Wendbaar leiderschap blijft kwetsbaar zonder aanpassingen in het systeem. Besluitvorming is gebaseerd op duidelijke delegatieniveaus, korte besluitvorming lijnen en vastleggen waarom besluiten zijn genomen en wanneer ze worden herzien. Er wordt gewerkt met flexibele budgetten, met expliciete ruimte voor leren.

Ontwerp

In dit perspectief is het managementbetekenisgever in complexiteit, ontwerper van besluit- en leerloops, bewaker van focus en tempo, en ondersteunen van samenwerking over disciplines heen.

Literatuur

Lindsay, G. (2025). : The Adaptive Leader: Leading the Future of Business Agility in a Post-Agile World. Practical Inspiration Publishing
Woldendorp, H., H. de Groot, T. Woldendorp en C. Boven. (2022). Zie je Big Picture. Transformeer succesvol! SWP