‘In the ancient world, people were less likely than we are today to assume that ‘positive thinking’is healthy, and they were probably correct’(Robertson, p. 144)

Betekenis

rustIs er een reden dat we ons zo vaak opgejaagd, onzeker of gefrustreerd voelen, zelfs wanneer er ‘objectief’ weinig mis lijkt? Volgens de stoïcijnen ligt het antwoord niet in wat ons overkomt, maar in hoe wij daar betekenis aan geven. Veel van onze onrust ontstaat doordat we ons druk maken over zaken waar we geen controle over hebben: de mening van anderen, tegenslag, reputatie, het verleden of onzekere uitkomsten. Rust en stabiliteit ontstaan juist wanneer we onze aandacht richten op wat wel beïnvloedbaar is: onze gedachten, oordelen, keuzes en houding.

Stress

Stress ontstaat opvallend vaak op momenten dat we mentaal proberen iets te controleren dat niet volledig controleerbaar is. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je brein is gebouwd om onzekerheid negatief te duiden: het wil voorspellen, zekerheid creëren, risico’s uitsluiten. Alleen bij bijvoorbeeld sociale situaties, presentaties en gesprekken kan dat niet. Er zit altijd een deel in dat afhangt van anderen, timing, interpretatie, toeval. Je kunt je presentatie uitstekend doen, en toch kan iemand afgeleid zijn. Je kunt zorgvuldig communiceren en toch kan de ander het verkeerd lezen. Je kunt vriendelijk zijn, en toch kan iemand jou niet liggen.

Procesdoel

Er is een verschil tussen uitkomstdoelen en procesdoelen. Uitkomstdoelen hebben een bijwerking. Je aandacht verschuift naar oordeel en resultaat. Je gaat scannen (hoe kijken ze? knikken ze? vinden ze het goed?), je raakt sneller in zelfbewaking (je wordt druk met hoe kom ik over? in plaats van wat wil ik zeggen?) en je loopt het risico van overcompenseren (meer praten, harder je best doen etc).

Het verminderen van stress bereik je door het stellen van procesdoelen. Die richten zich op wat wel stuurbaar is: je gedrag, je voorbereiding, je houding, je keuzes. Een voorbeeld bij een presentatie. Het uitkomstdoel: ik wil dat ze onder de indruk zijn; het procesdoel: ik bereid drie kernpunten voor, ik spreek rustig, ik maak oogcontact, ik neem pauzes. Stress is vaak het grootst in de start. Een kleine, concrete eerste stap breekt de spanning.

Interpretatie

Vaak raken we niet van slag door de gebeurtenis zelf maar door onze interpretatie ervan. Probeer je eerste indruk te corrigeren door je de vraag te stellen of je indruk een feit of een interpretatie. Zo wordt ‘dit is rampzalig’ vervangen door ‘dit is vervelend, maar hanteerbaar.’

Literatuur

Robertson, D. (2018). Stoicism and the art of happiness. Practical wisdom for everyday life.John Murray Learning
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met …mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos