Hoe functioneert je lichamelijke praktijk?

“Your body perceives what your mind hasn’t caught up with yet.”

Chaos

Chaos is niet meer een tijdelijk probleem, maar een structureel kenmerk van de moderne wereld. Pogingen om volledige controle te behouden leiden vaak tot frustratie, rigiditeit en ineffectieve beslissingen. Chaos is niet iets dat opgelost of vermeden moet worden, maar iets waarbinnen leiders moeten leren functioneren en zelfs effectief moeten worden.

Complex

In plaats van alleen vaardigheden of kennis te ontwikkelen, moeten leiders werken aan hun vermogen om complexiteit te dragen. Dit omvat het kunnen verdragen van onzekerheid, het omgaan met tegenstrijdige informatie en het blijven functioneren zonder directe oplossingen. In complexe systemen ontstaat beweging niet door top-down controle, maar door interactie en afstemming tussen mensen.

Stress

In stressvolle situaties hebben we de neiging om sneller te gaan en direct te reageren. Echter juist het vermogen om te vertragen, even stil te staan, waar te nemen en bewust te kiezen, leidt tot betere beslissingen en effectiever handelen. In complexe situaties heeft geen enkele leider alle antwoorden. Effectief leiderschap betekent daarom dat je anderen betrekt, verschillende perspectieven samenbrengt en gebruikmaakt van de kennis en ervaring van het team.

Ik

Effectief leiderschap in de moderne wereld vraagt om een combinatie van innerlijke stabiliteit, aanwezigheid, relationele vaardigheden en het vermogen om complexiteit te dragen. Leiderschap in een complexe en chaotische wereld kan niet simpelweg verbeterd kan worden door nieuwe tools, modellen of technieken toe te voegen. De uitdaging zit dieper: in hoe je jezelf ervaart, hoe je reageert op spanning en onzekerheid, en welke innerlijke patronen je gedrag sturen.

Niet weten

Veel leiders ontlenen hun gevoel van competentie aan het hebben van antwoorden, het oplossen van problemen en het bieden van duidelijkheid. In een complexe wereld is dat niet altijd mogelijk. Dat betekent dat je soms moeten accepteren dat je het niet weet, dat er geen directe oplossing is, en dat je samen met anderen moeten zoeken. Dit kan ongemakkelijk zijn, omdat het raakt aan het zelfbeeld van jezelf als leider.

Een manager moet leren herkennen: wanneer ga ik versnellen uit onrust? Wanneer probeer ik controle te houden terwijl dat niet mogelijk is? Wanneer sluit ik mij af voor andere perspectieven omdat ik een antwoord wil forceren? Dit vraagt om zelfreflectie, niet als incidentele activiteit, maar als doorlopende praktijk. Het gaat erom dat je jezelf leert waarnemen terwijl je handelt.

Lichaam

Door aandacht te hebben voor ademhaling, houding en fysieke sensaties krijg je toegang tot een diepere laag van waarneming. Leiderschap is niet alleen een mentale vaardigheid, maar een belichaamde praktijk. Je kunt dan merken dat je adem hoog zit, dat je schouders gespannen zijn, dat je sneller reageert dan normaal. In plaats van direct te reageren, ontstaat er ruimte om te vertragen. Je kunt bijvoorbeeld bewust je ademhaling verdiepen, even stil zijn voordat je spreekt, of expliciet tijd nemen om te observeren wat er gebeurt. Dat kleine moment van vertraging verandert de kwaliteit van het handelen. Het maakt het mogelijk om niet automatisch te reageren vanuit spanning, maar bewust te kiezen hoe je wilt reageren.

We zijn getraind om snel te begrijpen, te structureren en te beslissen. Dat werkt goed in voorspelbare omgevingen. Maar in situaties van chaos, spanning of onzekerheid ontstaat er iets anders: het lichaam reageert. Hartslag gaat omhoog, ademhaling versnelt, spieren spannen zich aan. Tegelijkertijd ontstaan er emoties: stress, twijfel, irritatie, druk. Als je op het niveau van denken blijft opereren, worden deze signalen vaak genegeerd, maar ze verdwijnen niet. Ze sturen onbewust gedrag. Zelfreflectie, bewustwording en het loslaten van oude patronen zijn geen “zachte” elementen, maar essentiële voorwaarden om effectief te kunnen zijn.

Literatuur

Janni, N. en A. Fox.(2026). Leading in Chaos: A Clarion Call To A New Future From Two Pioneers In Leadership Development And Transformational Change. Lid Publishing
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. ( 2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos