Hoe geven wij betekenis?

‘What we take to be real and rational is given birth in relationships.’(Gergen)

Interactie

Kennis, identiteit en werkelijkheid ontstaan en veranderen in de sociale interacties tussen mensen. Mensen geven gezamenlijk betekenis aan hun ervaringen en creëren daarmee de sociale werkelijkheid waarin zij leven. De relaties tussen mensen vormt de primaire bron van betekenisgeving.

Betekenis

Wij ervaren de wereld weliswaar via onze zintuigen, maar de betekenis die wij aan gebeurtenissen, situaties en personen toekennen, ontstaat binnen sociale en culturele processen. Begrippen als 'probleemgedrag', 'goed leiderschap' of 'succesvolle samenwerking' zijn daarom geen objectieve kenmerken van de werkelijkheid, maar sociale constructies die binnen een bepaalde gemeenschap betekenis hebben gekregen. Hierdoor verschuift de vraag van wat waar is naar hoe een bepaalde werkelijkheid tot stand is gekomen en welke gevolgen deze manier van betekenisgeven heeft voor mensen en organisaties.

Praktijk

Wie iemand is, wordt steeds opnieuw gevormd in gesprekken, sociale praktijken en culturele contexten. Eigenschappen als zelfvertrouwen, onzekerheid of leiderschap zijn daarom niet uitsluitend individuele kenmerken, maar krijgen betekenis binnen specifieke relaties en sociale situaties.

Taal

De woorden die wij kiezen, beïnvloeden hoe situaties worden begrepen en welke handelingsmogelijkheden zichtbaar worden. Wanneer iemand bijvoorbeeld wordt omschreven als 'iemand met weerstand’, roept dat andere verwachtingen en interventies op dan wanneer dezelfde persoon wordt beschreven als 'kritisch betrokken'. De manier waarop situaties worden benoemd, vormt daarmee mede de werkelijkheid waarin mensen handelen.

Interpretatie

Opvattingen die in een bepaalde periode als vanzelfsprekend worden beschouwd, blijken in een andere tijd of cultuur vaak geheel anders te worden geïnterpreteerd. Voorbeelden hiervan zijn veranderende ideeën over opvoeding, gezondheid, gender, leiderschap en psychische stoornissen. Hierdoor kunnen verschillende groepen dezelfde gebeurtenis op uiteenlopende manieren interpreteren, zonder dat één interpretatie noodzakelijkerwijs de enige juiste is. Het bestaan van meerdere perspectieven vormt geen probleem dat opgelost moet worden, maar juist een bron van nieuwe mogelijkheden. Verschillen in perspectief maken het mogelijk om via dialoog nieuwe betekenissen te ontwikkelen.

Oud

De manier waarop bijvoorbeeld ouderdom wordt ervaren, hangt sterk samen met de culturele betekenissen die aan ouder worden worden toegekend. Waar sommige samenlevingen ouderdom verbinden met wijsheid en ervaring, leggen andere juist de nadruk op verlies en afhankelijkheid.

Dialoog

Wanneer we bereid zijn elkaars interpretaties serieus te nemen, kan een zogenoemde generatieve dialoog ontstaan: een gesprek waarin nieuwe inzichten, relaties en handelingsmogelijkheden worden gecreëerd die voorheen nog niet bestonden.

Literatuur

Gergen, G.J. (2022). An Invitation to Social Construction: Co-Creating the Future. Sage Publications
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos