‘The biggest AI breakthrough might be your next to-do list.’

Technologie

 werkgewoonten Iedere technologische revolutie heeft de mens gedwongen zichzelf opnieuw te definiëren. Toen de boekdrukkunst verscheen, vreesden velen dat mensen niet meer zelf zouden leren denken. Bij de introductie van de stoommachine dacht men dat menselijke arbeid volledig overbodig zou worden. De komst van radio en televisie zou volgens critici het einde betekenen van diepgaande gesprekken en lezen. Het internet zou de waarheid democratiseren, maar werd later juist bekritiseerd vanwege desinformatie. Hoe staat het nu met AI? Veel aandacht wordt gegeven aan spectaculaire voorspellingen over superintelligentie, bewustzijn en massale werkloosheid.

Denkpatroon

Iedere technologie heeft de neiging eerst verkeerd begrepen te worden omdat we haar beoordelen vanuit oude denkpatronen. We vergelijken nieuwe technologie met wat we al kennen. Toen auto's verschenen werden ze gezien als snellere paarden. Computers werden aanvankelijk beschouwd als geavanceerde rekenmachines. AI wordt nu vaak beschreven als een slimme medewerker die taken uitvoert zoals mensen dat doen.

Gedrag

De grootste maatschappelijke impact van AI ligt mogelijk niet zozeer in spectaculaire doorbraken zoals autonome robots of artificiële algemene intelligentie, maar juist in de duizenden kleine gedragsveranderingen die dagelijks plaatsvinden wanneer we ChatGPT, Copilot, Gemini of vergelijkbare systemen gebruiken voor schrijven, denken, plannen, leren en beslissen.

Redenering

We besteden steeds vaker taken als samenvatten, structureren, formuleren, vertalen en brainstormen uit aan AI. Hierdoor verschuift de menselijke rol van producent naar beoordelaar. Dat lijkt efficiënt, maar hierdoor worden ook fundamentele cognitieve vaardigheden minder intensief geoefend. Net zoals navigatiesystemen het ruimtelijk geheugen kunnen verzwakken, kan generatieve AI het vermogen verminderen om zelfstandig argumenten op te bouwen, complexe teksten te schrijven of originele ideeën te ontwikkelen.

AI-systemen sturen voortdurend keuzes door suggesties, standaardformuleringen, aanbevelingen en automatische aanvulling. Daardoor ontstaat het risico dat mensen steeds minder actief reflecteren op hun eigen beslissingen.

AI verandert niet uitsluitend individuele gebruikers, maar ook organisaties, teams en instituties. Wanneer een hele organisatie AI gebruikt voor e-mails, rapportages, vergadernotulen en analyses, veranderen communicatiepatronen, verwachtingen en werkprocessen. Het gaat daarbij om te reflecteren op gedragsmanagement: welke nieuwe werkgewoonten willen we stimuleren en welke juist voorkomen?

AI-geletterdheid moet breder worden opgevat dan technische vaardigheid. Gebruikers moeten niet alleen leren prompten, maar ook leren reflecteren. Dat omvat kritisch denken, bronbeoordeling, filosofische reflectie op technologie, bewustzijn van cognitieve biases en inzicht in de maatschappelijke effecten van automatisering.

Literatuur

Coolidge, C.J. (2026). We Are Misreading AI: How Humans Have Always Misread Technology—and What AI Reveals About Us
Giovagnoli, R. et al, ed/ (2026). AI Generating New Habits. Critical Reflections.Springer
Woldendorp, H., A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos