‘Your system is teaching every day. Make sure it's teaching the behavior you want’

Ik en het systeem

adaptiefVeel mensen reageren op verandering vanuit angst of stress (‘wat gebeurt er met mijn rol?’). Verandering werkt alleen wanneer menselijke transformatie en systeemtransformatie tegelijkertijd plaatsvinden. Verandering begint bij individuen: leren van nieuwe vaardigheden, leren reguleren van emoties en stress en ontwikkelen (nieuwe) identiteit. Aanpassingen in het systeem betreffen: moderniseren van structuren, flexibiliseren van processen, slim inzetten van AI en stimuleren van psychologische veiligheid.

Ik en de organisatie

Organisatie en individu evolueren tegelijk: adaptieve mensen in een adaptief systeem. Gedrag zonder ondersteunend systeem vervaagt; een systeem zonder mensontwikkeling saboteert zichzelf.

Adaptieve mensen worden gekenmerkt door leren en bijsturen in plaats van vasthouden aan “hoe het altijd ging”, staan open voor feedback, experimenteren, nemen eigenaarschap voor resultaten, en kunnen omgaan met onzekerheid.

Een adaptief systeem is de omgeving die adaptief gedrag stimuleert en ondersteunt. Het systeem: waardeert leren boven perfectie, stelt doelen, niet micromanagement, werkt met flexibele structuren en korte feedbackloops, heeft processen die verandering mogelijk maken, geen starre bureaucratie, beloont initiatief, samenwerking en verbetering, maakt informatie toegankelijk voor snelle besluitvorming en creëert psychologische veiligheid zodat mensen zich uit durven spreken. Verandering is hiermee vaardigheid en structuur en veiligheid.

En nu?

Wat zijn dan logische acties? Vaststellen van veranderdoelen door aan te geven wat bereikt moet worden met de onderliggende reden. Ontwikkelen van nieuwe vaardigheden. Zicht op oude patronen. Wat houdt het huidige gedrag structuur in stand? Het verankeren van de verandering.

Op systeemniveau kun je de volgende blokkades tegenkomen: processen ondersteunen het nieuwe gedrag niet, KPI's / incentives sturen oud gedrag aan, besluitvorming is traag / onduidelijk, middelen ontbreken, de organisatiestructuur wringt, er zijn nog onuitgesproken regels en de werkdruk is te hoog voor leren / experimenten.

Op individueel niveau gaat het om de volgende mogelijke blokkades: onzekerheid / angst om fouten te maken, gebrek aan vertrouwen, lage motivatie , onvoldoende vaardigheden / kennis, oude gewoontes / automatische patronen en identiteitsbotsing ("dit past niet bij wie ik ben").

Gedrag

Gedragsprobleem vergt ontwikkelen, begeleiden, oefenen. Een systeemprobleem vergt aanpassing van structuur, processen en incentives. Vaak gaat het erom beide tegelijk aan te pakken. Verandering beklijft alleen als gedrag én systeem in lijn zijn.

Vraag je medewerkers om meer eigenaarschap, maar houden processen alle beslissingen centraal, dan blokkeert het systeem het gewenste gedrag. Pas je processen aan maar investeer je niet in vaardigheden of begeleiding, dan verandert er niets in de praktijk. Daarom werkt het alleen als gedrag én systeem met elkaar in lijn zijn: wat mensen moeten doen, de vaardigheden en support die ze krijgen en de omgeving die dat gedrag logisch en lonend maakt. Gedrag vormt het systeem, en het systeem vormt gedrag.

Literatuur

Waninger, A.C. (2025). : Moving from Panic to Purpose: Surviving and Thriving During Unrelenting Change at Work. Page Beyond Press
Woldendorp, H. ,A. Jeninga en A. Eliens. (2025). Kun je me doorverbinden met…mezelf? Een reisgids voor kinderen en volwassenen. Uitgever Virtuoos