Het gaat niet meer stoppen

‘In fact culture is the result of a set of actions, incentives, new skills, and leadership attributes’(Lamarre, p. 335)

Transformatie

Digitale verandering stopt niet meer. Organisaties moeten continu leren en evolueren om relevant te blijven. Succesvolle transformatie begint volgens McKinsey met een heldere visie en routekaart. Leiders moeten gezamenlijk bepalen waar de organisatie heen gaat en welke stappen nodig zijn om daar te komen.

Digitale transformatie gaat niet alleen over technologie: het is vooral een transformatie van mensen. Organisaties moeten digitaal talent aantrekken, ontwikkelen en behouden, en een cultuur van leren en innovatie bevorderen.

Digitale technologie moet zodanig worden ingericht dat veel teams tegelijk kunnen innoveren. Daarnaast moet data overal in de organisatie effectief worden gebruikt om beslissingen te ondersteunen.

Verbinden

Organisaties die werkelijk beter presteren, zijn degenen die hun volledige organisatie herontwerpen, zodat technologie, mensen en werkwijzen elkaar structureel versterken. Het gaat om vier onlosmakelijk verbonden domeinen: processen, talent, technologie en cultuur.

Data

Succesvolle organisaties herontwerpen end-to-end processen vanuit klantwaarde, werken met korte feedbackloops, integreren data en analytics direct in besluitvorming en sturen op uitkomsten in plaats van activiteiten.

Technologie creëert pas waarde wanneer medewerkers beschikken over de juiste digitale en analytische vaardigheden, multidisciplinair samenwerken en autonomie krijgen om beslissingen te nemen.

Technologie wordt een versneller van organisatie breed experimenteren en opschalen. Zonder culturele verandering blijven nieuwe technologieën echter onderbenut, omdat medewerkers risico’s vermijden of vasthouden aan oude werkwijzen.

Veranderen

AI en digitale technologie veranderen continu van aard en toepassing. Concurrentievoordeel verschuift van wie de technologie heeft naar wie zich het snelst kan aanpassen. Continue verbetering vereist vaste routines voor leren, feedback en herontwerp van werk. Stel expliciet de vraag: ‘Welk werk verandert fundamenteel door deze technologie?’

Vaardigheden

Digitale en AI-vaardigheden moeten breed aanwezig zijn, niet alleen bij specialisten. Nieuwe rollen ontstaan op het snijvlak van business, data en technologie. Management hoeft geen technische achtergrond te hebben, maar moeten wel technologie strategisch kunnen begrijpen en sturen. Mens en AI werken steeds meer samen in besluitvorming; dit vereist nieuw werkontwerp, nieuwe rollen en duidelijke governance. Het gaat om de ontwikkeling van een human-technologie-ecosysteem waarin menselijke capaciteiten en technologie elkaar versterken.

Anders

Succesvolle organisaties zetten in op modulaire, cloud-gebaseerde platformarchitecturen en technologie die teams autonomie geeft om te experimenteren en op te schalen. AI wordt daarbij steeds meer een amplifier van andere technologieën (data, cybersecurity), niet een losse toepassing. Digitalisering zonder procesherontwerp is daarbij versneld falen.

Je wint niet door de beste technologie, maar door het werk anders te organiseren, mensen anders te laten samenwerken, technologie toegankelijk te maken en leren structureel te verankeren.

Publieke domein

In het publieke domein gaat om het creëren van een betere publieke waarde: toegankelijkheid, betrouwbaarheid, rechtvaardigheid en snelheid binnen politieke en juridische kaders. De aanpak is gericht op het herontwerp van de dienstverlening vanuit levensgebeurtenissen, niet vanuit beleidsdomeinen (bijv. “verhuizen”, “werkloos worden” i.p.v. Wmo, UWV, Belastingdienst) en het gebruik van data en AI voor vroegsignalering (bijv. schulden, uitval), triage (wie heeft maatwerk nodig, wie standaardafhandeling) en voorspellende planning (capaciteit, doorlooptijden).

Zorg

In de zorg gaat het om betere uitkomsten voor patiënten tegen lagere druk op professionals. De aanpak is gericht op het herontwerp van zorgpaden rondom uitkomstindicatoren (kwaliteit van leven) en continue monitoring. Het gebruik van AI en data is gericht op triage en prioritering, voorspelling van complicaties en capaciteitsplanning (OK’s, bedden, personeel). Interoperabele systemen zijn cruciaal: data moet meereizen met de patiënt.

Onderwijs

In het onderwijs gaat het om betere leeruitkomsten en gelijke kansen, met werkbare druk voor docenten. De aanpak is gericht op het herontwerp van onderwijsprocessen rond gepersonaliseerd leren en vroegsignalering van uitval of achterstand. AI en data worden ingezet voor adaptieve leerroutes, feedback op opdrachten en administratieve verlichting voor docenten. Van bestuurders mag worden verwacht dat zij didactiek, data en technologie kunnen verbinden.

De digitale en AI-transformatie slaagt alleen als publieke professionals, zorgverleners en docenten anders gaan werken, niet alleen met andere tools, maar met anders ontworpen processen, rollen en verantwoordelijkheden.

Literatuur

Jeninga, A. en H. Woldendorp. (2022). Ontwerp voor digitale transformaties van (zorg) organisaties. SWP
Lamarre, E, K. Smaje en R.W. Zemmel. (2023). Rewired: The McKinsey Guide to outcompeting in the age of digital and AI. Wiley.