‘A leader without followers is only a person walking alone.’

Theorie

volgerschap Leiderschapstheorieën beginnen te verschuiven van het perspectief van leiderschap als eigenschap van individuen naar leiderschap als een sociaal proces dat ontstaat in interactie tussen mensen. In plaats van te vragen “wat maakt iemand een goede leider?”, ligt de nadruk op “hoe ontstaat leiderschap in relaties, context en samenwerking?”.

Leiden en volgen

Leiderschap en volgerschap zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Leiderschap ontstaat in interactie tussen leiders en volgers. Volgers zijn geen passieve ontvangers, maar actieve deelnemers die betekenis geven aan leiderschap. Hoe zij zichzelf zien, hun identiteit, beïnvloedt hoe zij leiders interpreteren en volgen. Daarbij geldt dat we meerdere identiteiten (bijvoorbeeld professioneel, sociaal, cultureel) hebben en deze bepalen hoe we reageren op leiderschap. Door interactie, ervaring en context veranderen zowel leiders als volgers en hun onderlinge relatie.

In dit perspectief kan leiderschap niet begrepen worden als iets wat “in” een individu zit, zoals charisma, persoonlijkheid of competentie, maar als een proces dat ontstaat tussen mensen, gevormd door interactie, perceptie en gedeelde betekenis. Leiderschap bestaat alleen in relatie tot anderen; die relatie wordt beïnvloed door hoe mensen zichzelf en elkaar zien: hun identiteit.

Aanname

We hebben impliciete ideeën over hoe leiders zich horen te gedragen. Wanneer gedrag aansluit bij deze verwachtingen, wordt het als logisch en effectief gezien. Wanneer het daarvan afwijkt, kan het verwarring of weerstand oproepen. Dit betekent dat leiders niet alleen moeten nadenken over wat ze doen, maar ook over hoe hun gedrag aansluit bij de verwachtingen van hun omgeving.

Construct

Leiderschap ontstaat dus pas wanneer anderen iemand als leider erkennen en zich tot die persoon verhouden. Dat betekent dat leiderschap niet een vast kenmerk is, maar een sociaal construct: het wordt continu gevormd in interactie. Een individu kan over alle klassieke leiderschapskwaliteiten beschikken, maar zonder erkenning van anderen is er geen effectief leiderschap. Mensen zonder formele positie kunnen juist toch invloed uitoefenen door expertise, relaties of vertrouwen. Dit betekent dat organisaties beter functioneren wanneer ze deze informele vormen van leiderschap erkennen en benutten.

Rolinvulling

Leiders helpen groepen definiëren wie ze zijn, waar ze voor staan en wat hun gezamenlijke doelen zijn. Tegelijkertijd bevestigen volgers leiderschap door dit beeld te accepteren, te ondersteunen of juist uit te dagen. Omdat identiteiten veranderen afhankelijk van situatie, cultuur en groep, verandert ook leiderschap. Iemand kan in de ene context als leider worden gezien (bijvoorbeeld vanwege expertise of gedeelde waarden), maar in een andere context niet. Leiderschap is dus geen stabiele eigenschap die je “hebt”, maar een rol die je in bepaalde interacties krijgt en die je ook weer kunt verliezen.

Context

Hetzelfde gedrag van een leider kan totaal verschillend worden ervaren afhankelijk van wie het observeert en in welke context. Een leider die direct en kritisch communiceert, kan door de ene groep worden gezien als duidelijk en krachtig, terwijl een andere groep hetzelfde gedrag ervaart als hard of afstandelijk. Het verschil zit niet in het gedrag zelf, maar in de interpretatie ervan en die interpretatie wordt gestuurd door de relatie tussen leider en volger, eerdere ervaringen en het beeld dat mensen hebben van wat een “goede leider” is.

Inzicht

Leiderschap speelt zich af op twee niveaus tegelijk:
• het gedragsniveau: wat je doet
• het betekenisniveau: hoe dat wordt geïnterpreteerd

Succesvol leiderschap ontstaat wanneer deze twee op elkaar aansluiten. Dat vereist niet alleen vaardigheid in handelen, maar ook inzicht in mensen, relaties en identiteiten. Leiders moeten zich bewust zijn van het feit dat ze niet alleen gedrag tonen, maar ook voortdurend betekenis oproepen en dat juist in die betekenis de echte invloed ligt.

Literatuur

Eliens, A., H. Woldendorp en A. Jeninga. (2024). Interventies voor Goed Werk. Het voorkomen en oplossen van burn-out in de gezondheidszorg. SWP
Epitropaki, O. et al. (2026). The Oxford Handbook of Leadership, Followership, ad Identity. Oxford University Press.
Stephenson, P. en R. Bolden. (2026). Lead From Where You Are: Understand Leadership at Work. Kogan Page